آشنایی با آداب و سنن مردم بالاجاده در عید نوروز/بالاجاده مکانی زیبا برای گردشگران
تعداد بازدید تعداد بازدید: 1,096 تاریخ ارسال تاریخ ارسال: ساعت 10:30 ق.ظ، پنج شنبه، 29 اسفند، سال 1392 نظرات بدون نظر

آداب و رسوم استقبال از نوروز در بالاجاده نیز وجود داشته است، این رسوم اغلب در همه جای ایران مرسوم بوده اما آدابی هم وجود دارند که تنها خاص منطقه طبرستان که بالاجاده نیز جزء آن است، می باشد.

radkanaبه گزارش رادکانا، همانطور که می دانید نوروز و آداب آن دارای قدمتی دیرینه است و ریشه در آداب زرتشتی دارد؛ اما به خاطر اهمیت فراوان نوروز برای ایرانیان از دیرباز آنها با آداب و رسوم خاصی به پیشواز نوروز می رفتند.

آداب و رسوم استقبال از نوروز در بالاجاده نیز وجود داشته است، این رسوم اغلب در همه جای ایران مرسوم بوده اما آدابی هم وجود دارند که تنها خاص منطقه طبرستان که بالاجاده نیز جزء آن است، می باشد.

متاسفانه از آنجایی که این فرهنگ زیبا، ارزشمند و اصیل در روستای بالاجاده هر ساله کمرنگ تر می شود، بخش فرهنگی وب سایت بالاجاده اقدام به انتشار و درج این آداب و رسوم کرده است.

saleno

 

از آنجایی که مدیریت این وب سایت را به جوانانی چون بنده که از گذشته اطلاع چندانی نداریم، تشکیل شده، برای اطلاع از این آداب و سنن به تحقیق و پرس و جو پرداختیم و از پیران، پدربزرگ ها و مادربزرگ های روستا یاری جستیم.

بدین جهت در همین ابتدا وظیفه خود می دانیم که از عزیزان بزرگواری که ما را در این امر یاری نمودند و به پرسش های ما صبورانه پاسخ گفتند تشکر کنیم و همچنین تشکر ویژه ای از شادروان دکتر جمشید قائمی و برادر بزرگوارشان جناب آقای کریم الله قائمی می کنیم که دست به تالیف کتاب ارزشمند ((سورم سرا)) زدند، کتابی که همواره منبع و سرچشمه ما برای آغاز تحقیق های مختلف در خصوص روستای عزیزمان ،بالاجاده است.

bjdqvlmd2h2yxl9ebjf10

حال به توضیح سنن پیش از نوروز می پردازیم و آنها را معرفی می کنیم:

 خانه تکانی و آراستن:

برادران قائمی در سورم سرا نوشتند که: (( از آنجا که جشن نوروز بزرگترین و باستانی ترین جشن ایرانیان بوده و هست مردم پیش از برگزاری جشن، خود را از هر نظر برای آن آماده می کنند و همانند پیشینیان خود که به پاکی تن و محیط زندگی اهمیت می دادند، خانه تکانی می کنند.

هر کس برای آراستن خانه خود نهایت تلاش را می کنند؛ گرد و غبار خانه ها را می گیرند، اگر نیاز به تعمیرات بود انجام می دهند.

در گذشته خانه های محل در پیش از نوروز با گِل رنگ آمیزی می شد و طراوتی خاص می یافت.

لباس های کهنه به لباس های نو بدل می شد؛ مردم برای دوخت و دوز لباس نو از خیاط های محل نوبت می گرفتند و خیاط برای دوخت لباس بچه ها و همچنین دوختن لحاف و تشک های نو به خانه های افراد می رفت.

پاکی و تمیزی تنها مربوط به دیوارها و در و پنجره و لباس ها نبود بلکه همه چیز پاک می گردید حتی ظروف مسی خود را که در قدیم بیشتر مورد استفاده بود با قلع دادن جلا می داند.

شکوفه کردن گل ها، سبز شدن طبیعت، زدودن خانه ها و اثاثیه ها از کهنگی و غبار و نوروز خوانی، شور و حال دیگری به مردم می داد.))

به علاوه تمام دیوارهای اطراف خانه و پشت بام را گِل می کردند و همچنین کارهای نیمه تمام قبل از نوروز را به پایان می رساندند.
همچنین مردم سعی می کردند تا قبل از نوروز و یا حداکثر در ایام نوروز کسانی که با هم قهر هستند را با هم آشتی دهند.

radkana

 چهار شنبه شویی ((یا چهار شنبه سوری)):

 1) باطل نامه: در آخرین چهارشنبه سال، دعایی در آب می خوانند و آن دعا را که نوشته شده بود در چهار گوشه خانه می گذاشتند و کمی از آب مذکور را به اهل خانه می دادند تا بیاشامند.

اعتقاد بر این بود که اگر طلسمی و یا نفرینی برای آن خانه و اهل آن وجود داشت با این کار از بین می رفت. به این سنت، گرفتن یا خواندن باطل نامه می گویند.

 2) گوش کشی و گرفتن غذا: در آخرین چهارشنبه سال مردم، از زن تا مرد با در دست داشتن یک قاشق و کاسه در حالی که چادر بر سر خود می گذاشتند تا شناسایی نشوند، به در خانه مردان دو زن دار می رفتند و با زدن قاشق به کاسه (اغلب کاسه های آن زمان فلزی بودند) تقاضای غذا می کردند و صاحب خانه ها به آنها مقداری غذا می دادند و برای مریضان آنها آرزوی شفا و تندرستی می کردند. این کار به این دلیل بود که مردم اعتقاد داشتند غذایی که از خانه مردان دو زن دار در آن شب می گیرند باعث شفای مریضان می شود.

همچنین اگر کسی حاجت و یا مشکلی داشت در این شب (آخرین چهارشنبه سال) به در خانه مردان دوزن دار می رفتند و مخفیانه به صحبت های اهل خانه گوش می کردند که اصطلاحا به این کار ((گوش کَشی)) می گویند.

باور مردم این بود که اگر در هنگام گوش دادن به صحبت های اهل خانه حرف های خوب و کلمه های مثبت مانند: بله ، درسته ، خوبه و … بشنوند حاجتشان روا و مشکلاتشان حل می شود و اگر حرف های بد و کلمات منفی مانند : نه ، خوب نیست و … بشنوند حاجتان روا نمی شود و مشکلاتشان همچنان پابرجاست.

 3) چهارشنبه سوری و آتش بازی: در صفحه 434 سورم سرا آمده است که: یکی از جشن های پیش در آمد نوروز ، جشن چهارشنبه سوری است که در آخرین چهار شنبه سال برگزار می شود .

این جشن که پایان سال نو و آغاز سال جدید را نوید می دهد از جشن های باستانی است.

نوجوانان، جوانان و حتی بزرگتر ها در غروب چهارشنبه آخر سال با درست کردن کپّه های آتش که با فاصله کمی از هم و در امتداد هم قرار دارند این جشن را آغاز می کنند و به نوبت از روی کپّه های آتش می پرند و این شعر را می خوانند:(( زردی من از تو ، سرخی تو از من )) همچنین در همین هنگام ، کوزه های آب نمک (نمک کوزه به تبری) را می شکستند و کوزه نو برای سال نو می خریدند.

 4) پختن آش گزنه: در اواخر هر سال و اوایل سال جدید مردم روستا آش گزنه طبخ می کردند و علاوه بر اینکه خود از آن آش می خوردند بین همسایه ها نیز تقسیم می کردند.

دلیل اصلی پخش کردن آش گزنه این بود که مردم اعتقاد داشتند که اگر آش گزنه بپزند کسی یا اتفاق ناخوشایندی اهل خانه را نمی گزد و در واقع اهل خانه از گزند حوادث ناگوار و مشاجره و زبان بد در امان خواهند ماند.

radkana

 روز عرفه و روشن کردن شمع:

در سورم سرا می خوانیم که: (( یک روز قبل از نوروز را عرفه می گویند. در این روز مردم به گرمابه می رفتند و به پاکی تن که رسمی باستانی است جامه عمل می پوشاندند.

در غروب عرفه و یک روز قبل از آن و روز اول نوروز ، مردم در چندین نقطه خانه شمع روشن می کردند که ریشه زرتشتی دارد)) اما طبق پرس و جوهای ما ، مردم سه روز آخر سال در تمام قسمت های خانه ی خود شمع روشن می کردند که روز اول به نیت 12 امام و 14 معصوم و روز دوم به نیت شادی روح اموات و رفتگان و روز سوم به نیت سلامتی اهل خانه و همه اقوام و آشنایان بوده است.

در ضمن به آخرین روز سال یا همان یک روز قبل از نوروز ، روز عرفه می گفتند.

در این روز مردم علاوه بر استحمام و پاکی تن بر سر مزار رفتگان خود می رفتند و به نیت شادی روح آنها شمع روشن می کردند.

یکی از باورهای عجیب مردم روستا که در کتاب سورم سرا نیز به چشم ما نخورد این بود که مردم روستا عقیده داشتند که ایام نزدیک نوروز به کسی چیزی ندهند مخصوصا ماست و مایه خمیر، زیرا با این کار برکت از خانه می رود.

 *شگون‌آو‌ری (شگین)

برخی از خانواده‌های به هنگام نوروز سفره عید نوروز را چند ساعت پیش از تحویل سال می‌چینند و در اشتیاق تحویل سال، منتظر کسی می‌شوند که او را برای خود شگون‌آور قرار داده‌اند تا در نخستین ساعت‌های سال نو به خانه‌شان بیاید و برایشان شگون بیاورد.

‌هر یک از خانواده های روستا، یکی از همسایه‌ها یا یکی از منسوبان به خود را برای خانه خود شگون‌آور می‌دانند و او را به اصطلاح خودشان شگین می‌نامند.

شگین هر خانه‌ای، نخستین کسی است که پس از تحویل سال به آن خانه وارد می‌شود؛ او با خوشرویی و نشاط با ظرفی آب ، سبزه و قرآن به دست به خانه می‌آید. 

آب را در حیاط خانه می‌پاشد و سال نو را به اهل خانه تبریک می‌گوید. 

افراد خانه با سرور و شادمانی به استقبال شگین خود می‌روند و او را به کنار سفره عید و سینی دعوت می‌کنند.

آن‌ها با کلوچه، نان، عسل، آجیل و میوه و پول نقد به عنوان عیدی به گرمی پذیرایی می‌کنند و اعتقاد دارند که از یمن حضور او و از شگون این پذیرایی، سفره‌شان در سال جدید همیشه پربرکت خواهد بود؛ به این مراسم، شگون‌آوری گفته می‌شود.

شعر نوروزخوانی

نوروزخوانی ترانه عاشقانه، عارفانه و مدح گونه نوروز خوان است، نوروزخوان بهارى پر از عشق و امید و برکت را به مردم نوید می‌دهد.

قدمت این آیین در مازندران به پیش از اسلام باز می‌گردد و پس از اسلام نیز ایرانیان ابیاتی در مدح و ستایش پیامبر (ص) و ائمه اطهار به آن افزودند.

نوروزخوانان در مازندران طلیعه سال نو را به مردم بشارت می‌دهند.

دو هفته پیش از فرارسیدن سال نو، نوروزخوان با لباس محلی و به همراه یکی از دستیارانش به در خانه‌های مردم می‌رود و پس از خواندن اشعاری از قدرت حق تعالی در زمینه خلقت بشر از حضرت آدم تا حضرت خاتم (ص) و ائمه اطهار (ع) برای ساکنان آن منزل، آرزوی سلامت، تندرستی و برآورده شدن خواسته‌هایشان را می‌کند.

نوروزخوانان با دریافت انعام یا تبرک به خانه دیگران می‌روند تا بشارت طلیعه سال نو را به مردم اعلام کنند.

دختران و پسران دم بخت معتقدند اگر نوروزخوانان در خانه آنها را بزند، به زودى راهى خانه بخت می‌شوند.

دسته‌هاى نوروزخوان به در خانه مردم مراجعه و شروع به آوازخوانى می‌کنند تا صاحب خانه هدیه‌اى به آنها بدهند، هدایا معمولا پول نقد، برنج، تخم مرغ،گندم و آرد است و میزان آن به کرم الطاف صاحب خانه بستگى دارد.

نوروز خوانان چند نفر هستند که یک نفر اشعار را می خواند، یک نفر ساز می زند، نفر دیگر که به آن کوله کش ( بارکش ) می گویند به در خانه های مردم می رود و می خواند:

همی خوانم به نام اون خداره

کریم لم یزل بی مدعاره

دتا گوشواره خیرالنساره

همان دین محمد برقراره علی در خدمت پروردگاره

محمد یا محمد یا محمد برس فریاد امت یا محمد

 بخوانم من امام اولین را / شه کشور امیرالمومنین را / و الی آخر….

و یا اشعاری با این مضامین:

بادبهارون بیمو / نوروز سلطون بیمو/ مژده دهید به دوستان / گل به گلستون بیمو

یا اینکه همین مضامین را با عبارات:

بهار آمد، بهار آمد، خوش آمد./ علی با ذوالفقار آمد، خوش آمد./ نوروزتان نوروز دیگر / شما را سال نو باشد مبارک.

صاحب خانه نیز با دادن پول، شیرینی، گردو، تخم مرغ، برنج و یا نخود، و کشمش به گرمی از آنان پذیرایی می کند.

نمونه نوروزخوانی در مازندران:

سلامِم برشما با این سرا را

رفیق و هم کوچیک همساده ها را

بزرگ و هم جوان و هَمَسرا را

بپوشید برشما رنگین و الوان

محمد گل به گل قربان نامت

علی شیرخدا قنبرغلامت

——-

بهار آمد که بلبل بی قراره

تمام دشت و صحرا لاله زاره

هوا از عنبرین چون مُشکُباره

زمین پر سبزه و نقش و نگاره

بهار آمد، بهار آمد خوش آمد

علی با ذوالفقار آمد، خوش آمد

علی دل دل سوار، قنبر جلودار

ز شهر زنگبار آمد، خوش آمد

باد بهارون بیمو

نوروز سلطون بیمو

مژده هدین به دوستان

گل به گلستون بیمو

بهار بیمو بهار بیمو خوش بیمو

علی با ذولفقار بیمو، خوش بیمو

نوروزتان نوروز دیگر

شِما رِ سال نو توشِه مِبارک »

 
شعر                                     ترجمه

اول به نام خدا             ابتدای (کار) با نام خدا

سلام بر ته آی آقا              ای آقا سلام بر تو

بئومه دولت سرا                به دولت سرای تو آمدم

سر کشمبه همه جا              به همه جا سر می زنم

غاصه رد مبه پی یا              غصه را کنار می گذاریم

درنه عیید ما                        عید دارد فرا می رسد

یاد انه اون قدیما              (مرا)یاد از دوره قدیم می آید

نو بهار موارک بو                        نوبهار مبارک باشد

لاله زار موارک بو                   (ایام )لالهزار مبارک باشد

[تصویر:  51592_355.jpg]

ادی بوییه بهار                     دوباره بهار شده است

فصل کشت و فصل کار           فصل کشت و کار آغاز شده است

خاشکه دارا کارده خال               درختان خشک برگ پیداکر ده اند

زمین هسته لاله زار                        زمین پر از لاله شده است

تی تی دره سر دار                         درختان شکوفه کرده اند

گوسفن وونه وره مار                             (و)گوسفندان بره می زایند

نچا قا بووئن خار                                (الهی)بیماران شفا بیابند

نو بهار موارک بو                                      نوبهار مبارک باشد

لاله زار موارک بو                            (ایام)لاله زار مبارک باشد

زمستان بوییه سر                               زمستان سیاه به پایان رسید

نزب هدائه را رور                                   ابر سیاه راه خود را کج کرده است

بهار بمو خانه در                                 بهار به در خانه آمده است

گال بمو تا نال سر                          گل وشکوفه تا روی سکو آمده است

بشکفته مردم بر                              رنگ وروی مردم شکفته است

هسته بو زمین سر                                 بلند شو وبه مزرعه برو

تیمه دشن بیری بر                                دانه بپاش تا فردامحصول بگیری

نوبهار موارک بو                                 نوبهار بر تومبارک باشد

لاله زار موارک بو                          (ایام)لاله زار مبارک باشد

[تصویر:  13637074651.jpg] 

بهار بمو ای آقا                           بهار آمد ای آقا

      صله رحم بیار جا                                             (بلندشو)صله رحم را به جا بیاور

با مردم خب هکان تا                          مردمی باش

محبت هکان نشا                             بذر محبت بکار

گامه بی راه خدا                       در راه خدا گام بر دار

رفق ج بخا وفا                              از دوستان وفا بخواه

سر بزن ته همه جا                            به همه جا سر بزن

نوبهار موارک بو                        نوبهار مبارک باشد

لاله زار موارک بو                            (ایام) لاله زار باشد

شر خوان بموئه اسا                    شاعر اکنون آمده است

شونه و در همه جا                         به همه جا سر می زند

پیش ندار و دارا                               پیش دارا وندار می رود

انه شم نال دبالا                             به خانه ی شما می آید

شادی هکانین شما                        ای اهل خانه شادی کنید

دگش بوییه هوا                         هوا تغییر کرده است

نکانین این پا اون پا                                        مرددنباشید

نوبهار موارک بو                                 نوبهار مبارک باشد

لاله زار موارک بو                           (ایام)لاله زار مبارک باشد

ای خاخر با وفا                     ای خواهر با وفای من

پسر هکانی زوما                              (الهی)پسرت را داماد کنی

ون دس دوندی حنا                      به دستانش حنا ببندی

تکان بخود کف را                        از جای خود بر خیز

مجری در ر هکان وا                                 در صندوقچه را باز کن

دل ته هاده شفا                               خواسته ام را بر آورده کن

یک بنچه دینگن هوا                                   یک مشت اسکناس به هوا کن

نوبهار موارک بو                              نوبهار مبارک باشد

لاله زار موارک بو                                (ایام)لاله زار مبارک باشد

 

شادی دووئه ایران                                    در ایران همیشه شادی باشد

شیرین بووشم دهان                              همیشه شیرین کام باشید

خاشی کانین به دوران                                 پیوسته در زندگی خوش باشید

افتا دوو آسمان                                      (الهی)آفتاب هم چنان بتابد

روزی بوو فراوان                                 (و)روزی مردم فراوان شود

دشبند بمانه حیران                          دشمنان حیرت زده شوند

خدا شم پشتیبان                               (و) خدا پشتیبان شما باشد

نو بهار موارک بو                     نو بهار مبارک باشد

لاله زار موارک بو                         (ایام)لاله زار مبارک باشد/سورم سرا

ارسال نظر